Ana sayfa zgemi Arapa reniyorum Arapa Altrmalar letiim

 
 

  Ana sayfa > Trke Makale ve Aratrmalar > el-Leknevi






 
 

 

   Kendi Kaleminden

  İMAM LEKNEVÎ, HAYATI VE ESERLERİ *

 

 

  Terc. Nizameddin İbrahimoğlu**

 

            Merhum, en-Nfiul-kebr adlı kitabın 24. sayfasında diyor ki: Bu risalemin sonuna, önder imamların izinden giderek ve hayırla tamamlanmasını dileyerek kendi hayatımla ilgili bilgileri özet olarak koydum. Nitekim önceki byk alimler, değerli şahsiyetlerin biyografilerini verdikleri eserlerinde kendi hayat hikayelerini de kaydetmişlerdir. Öncekilere göre kayda değer birisi olmasam da Allahın yardımıyla el-Cmius-sağr kitabının haşiyesini yazınca, ben de bu eser zerinde alışma yapanlar grubuna dahil oldum. Bunun yanı sıra onlardan biri olmadığım halde onlarla birlikte olmak arzusuyla hayat hikyemin onların hayat hikayelerinin ardından yazılmasını uygun buldum. Burada biyografimi ancak özet olarak verebildim. Tafsilatlı olarak ele alma işini zerinde alışmakta olduğum Terciml-Hanefiyye kitabına bıraktım.

Leknev et-Talkul-mmecced mukaddimesinin 27. sayfasında diyor ki: Bu, şu kağıtları bir araya getiren zayıf kulun hayat hikayesidir. Beni tanımayanlar ve benden sonrakiler iin tanıtıcı ve hatırlatıcı bilgi olsun diye zikrediyorum. Bu sayede, gzel bir son, dnya ve ahiret iyiliği dileyerek benim iin dua ederler. İmam Muhammedin Hanefi fıkhına ait el-Cmius-sağr kitabına en-Nfiul-kebr limen yutliul-Cmias-sağr adıyla yazdığım haşiyenin mukaddimesinde, bu eserin şarihlerinin biyografilerini zikrettikten sonra, onlardan biri olmadığım halde, Rabbimin beni onlarla haşretmesi arzusuyla kendimle ilgili bir kısım bilgiye yer verdim. Bu hususun ayrıntılarını şu anda yazmaya alıştığım Tercimu ulemil-Hind adlı kitabıma bıraktım. Allah bitirmeyi nasip etsin. Rabbimin, beni bahsettiğimiz şarihler topluluğu arasında haşretmesi, dnya ve ahirette hadis alimleri sınıfına katması ve herkesin önderleri ile ağırıldığı gn onlarla birlikte ağırması dileği ile, burada ne anlamı bozacak kadar kısa, ne de usandıracak kadar uzun olmaksızın kendi hayat hikayemi sunuyorum.

Mukaddimetl-Hidye kitabının 41. sayfasında, hayat hikayesinin girişinde yukarıdakilerin dışına ıkmaksızın, bu eserinde ve adı geen kitaplarında der ki: Ben, gl Rabbinin rahmetini dileyen bir kulum. Knyem Ebul-Hasenttır. Buluğ ağına geldiğimde babam bana bu knyeyi taktı. Adım, Abdul-Hayydır. Allah benim aık-gizli btn gnahlarımı bağışlasın. Babam adımı, doğumumdan yedi gn sonra koydu. Babam, Banda şehrinde, en-Nvvb zil-fikrid-devle okulunda öğretmen iken, salı gn, 26-Zilkade 1264 tarihinde doğmuşum.

             Bana bu ismi verdiğinde, bzı nktedan kişiler ona şöyle dediler: İsminizden olumsuzluk edatını dşrmşsnz. Bu, ömrmn uzun, amelimin iyi olacağı ile ilgili hoş bir öngör oldu.Yce Allahtan dileğim, bu iyimser öngöry kabul edip, adımda muzafun ileyh olan mbarek ismi Hayy hrmetine, bana kıyamet gn hoşnut olacağı, gzel işlerle geen, uzun bir ömr ihsan eylemesidir.

            Babam, Mevlana Muhammed Abdulhalm, birok meşhur kitabın ve stn vasıfların sahibidir. Hint, Arap ve Acem sekinleri onunla övnrlerdi. İdeal ilim adamları onu referans alırdı. Eserler yazmada ve bilim adamı yetiştirmede ağdaşlarına ve seleflerine stnlk sağlamış, eserlerinin mazhar olduğu hsn kabul ile de stnlğn parlak bir şekilde ortaya koymuştu. O, Peygamberin hicretinden 1285 yıl sonra vefat etti. Soyu, şu şekilde peygamberin (s.a.v) sahabesi Ebu Eyyub el-Ensr Efendimize kadar gider: Mevlana Muhammed Abdulhalm b. Mevlana Muhammed Emnullah b. Mevlana Muhammed Ekber b. el-Mft Ahmed Ebir-Rahm b. el-Mft Muhammed Yakub b. Mevlana Abdulazz b. Mevlana Muhammed Sad b. Mull Kutbuddn eş-Şehd es-Sihlev.

 Ve bu konuyu merhum babamın biyografisini yazdığım Hasretl-lem bi vefti merciil-lem adını taşıyan risalemde zikrettim. Bir ok dedelerimin ve dostlarımın biyografilerini de İnbl-hulln bi enbi ulemi Hindistn adlı risalemde geniş bir şekilde anlattım. Oraya mracaat edebilirsiniz.

            Dedelerimden biri Mbarek Medine Şehrinden Herta, oradan Lahora, sonra Dihlye, oradan da Leknev kasabalarından biri olan ve el-Kutbş-Şehdin kabrinin bulunduğu Sihliye gömş. Onun ocukları Lekneve giderek Frengi Mahal ismi verilen bir mahalleye yerleşmişler. (Leknev  - Lmn Fethsı, Kfın cezmi, Nunun Fethsı ve Vavın Cezmi ile yazılır, bazen de Nundan sonra Ötreli hemze ilave edilebilir. Cezimli Kftan sonra, Cezimli H ilavesiyle yazıldığı da vakidir.) Leknev, Hindistandaki byk ve sekin şehirlerden sayılır. Onları oraya Sultan Örnk Zb Alemgr yönlendirdi. Allah onun kabrini nurlandırsın. Bu mahallenin, Frengi Mahal adıyla tanınma nedeni, oraya eskiden bir Hıristiyan tccarın yerleşmiş olmasıdır.

            Bu mahalle, şu ana kadar alimler, evliyalar ve slihlerle dolup taşmaktadır. Hepsi de el-Kutbş-Şehdin şu dört evladının torunlarıdır: Molla Muhammed Esad, Molla Muhammed Sad, alimlerin şahı, ilimler deryası Mevlana Abdul-Alnin babası  Molla Nizmuddn ve  Molla Muhammed Rıza. Allah hepsine rahmet eylesin. Bunların hepsi, Dihli şerhrinde medfun, evliyalar sultanı merhum Nizamuddnin, Kutbun dedelerinden biri iin yaptığı ve ilmin onun neslinde kesintisiz olarak devam etmesini dileyen duasının yanısıra, bir abdalın Kutb iin yaptığı benzer bir duanın bereketiyle hasıl olmuştur.

Beş yaşımda iken Kurn-ı Kermin ezberine başladım. Çocukluğumdan beri bana ezber yeteneği ihsan edildi. O kadar ki, btn olayları apaık hatırlıyorum. Fatiha Suresinin takrib zere kıraatini beş yaşında iken nasıl ezberlediğimi, hatta yaşında iken aldığım bir darbeyi de hatırlıyorum.

            Kurn-ı Kermi ezberlemeye Hfız Ksım Ali el-Leknevnin yanında başladım. Ancak Amme czn bitirmeden babam beni annemle birlikte Çonfur kasabasına götrd ve orada Kurnı Forb şehrinden Hafız İbrahimin yanında okudum. On yaşımda hafızlığımı tamamlayana kadar babamdan da Kurn okumaya devam ettim. Ve adet olduğu zere tervih namazlarını kıldırdım. Btn bunlar babamın Çonfurda, o esnada şehrin yöneticisi olan merhum el-Hc İmam Bahşın medresesinde hocalık yaptığı yıllarda oldu.

Hfızlığım döneminde babamdan bzı Farsa kitaplar, kompozisyon, hat vb. konuları da gereği kadar okudum.

            On bir yaşıma girdiğimde Çonfurda merhum babam orada öğretmen iken, onun yanında eşitli ilim dallarını tahsil etmeye başladım. Mzn-s-sarftan Beyzvye kadar, el-Kadme, en-Nefsyi  ve eş- Şemsl-bzigyı ve bunun gibi Hadis, Tefsir, Fıkıh ve Usul ile ilgili ilmi kitapları okudum.

On yedi yaşıma gelinceye kadar yaşadığım şehirden Haydarabada ve Haydarabaddan Mekke ve Medineye yaptığım iki seyahat nedeniyle tahsilim ve mezuniyetim esnasında meydana gelen kesinti ve boşluklar dışında srekli okuyarak, resmi mfredatta yer alan Sarf, Nahiv, Meni, Beyn, Mantık, Hikmet, Tıp, Fıkıh, Usull-fıkh, İlml kelm, Hadis, Tefsir ve diğer derslerin kitaplarını okumayı bitirdim.

Ben fen ilimlerindeki birka kitap dışında başkalarından hibir şey okumadım, bunları da babam vefat ettikten sonra, Muharrem-1290 tarihinde, Benars şehrinde vefat eden hocası ve dayısı olan merhum Mevlana Muhammed Nimetullah b. el-Merhum Mevlana Nurullahtan okudum.

            Hesap ilmini, babamın en iyi öğrencilerinden ve en yakın dostlarından, hem babamın hem de benim seyahatte ve ikamet halinde yoldaşımız olan el-Mevlev Muhammed Hdim Hseyin el-Muzffer Burl-Azm Âbdden öğrendim.

            Allah Tel genliğimin baharında hatta ocukluğumdan beri kalbimi hocalık ve yazarlık sevgisiyle doldurdu. Bir kitabı okuduktan sonra, muhakkak onu öğrencilerime de okuturdum. Böylece, Allahın yardımıyla, btn ilimlerde tam bir kabiliyet sahibi oldum. Artık hangi ilim, hangi kitap olursa olsun, benim iin zorluk teşkil etmiyordu. Hatta Tsnin Şerhl-İşrtı, el-Ufkul-mbn Knnut-tıbb ve Resill-arz gibi hocalardan okumamış olduğum kitapları bile okuttum.

            İlim talibi öğrencilerim verdiğim derslerden ok memnun kaldılar. Fen ilimlerine gelince, sadece bir para anatomi ile Şerhul-Ceğmn yi hocadan henz okumuştum ki, daha önce adı gemiş olan, msbet bilimlerin imamı ve araştırmacıların önderi babamın dayısı ve öğretmeni, Mevlana Muhammed Nimetullahla birlikte olma şerefine nail oldum ve ondan 1288 yılında Şerhul-Ceğmnyi, Havaşil-Bircend den bazı konuları, İmamuddin er-Riydyi, el-Fashi ve bunun gibi daha başka dersleri aldım. Ayrıca TsnnRisletl-istırlabını, Seyyidın Şerht-Tezkiresinin byk bir kısmını, Hufrnin, Bircendnin aynı esere yazdıkları şerhleri,  et-Tuhfeyi, Şerhul-Bircendi ile birlikte Zeyc alğ beyki Resill-eker, et-Testh ve daha başka eserleri de tam bir inceleme ile okudum. Öyle ki, Mevlana el-Memdh dostlarının huzurunda benden övgyle bahsederdi. Ben onun son öğrencisi oldum.

O gnlerde et-Tezkire, et-Tecrd ve Tahrru Ökldes vb. kitapların yazarı, byk dşnr Nsiruddn et-Tsyi ryamda gördm ve ona bazı şeyler sordum. Bu bilimle uğraştığım iin beni methetti, sanki bu bilimde kemle ereceğimin mjdesini veriyormuşasına sevin ve mutluluk gösterdi, benim bu alanla ilgilenmeme de ok sevindi.

            Ders almaya başladığım andan itibaren, Allah ders verme ve eser yazma zevkini kalbime koydu. Ben de eşitli alanlarda bir ok eser yazdım.

Sarf  alanında yazdıklarım şunlardır:

1-İmtihnt-talebe fis-siyağil-mşkile ilk yazdığım kitaplardandır.

2-et-Tibyn fi şerhil-Mzn genliğimde yazdım.

3-Tekmiletl-Mzn.

4-Şerhu Tekmletl-Mzn.

5-Diğer bir risalenin ismi de Çrgl[1] f tasrfis-siyağ dır.   

Nahiv alanında yazdıklarım:

6-Hayrul-kelm fi tashhi Kelml-mulk mulkl-kelm. 

7-İzletl-cemd an irbi el-Hmdu lil-lh ekmelel-hamd.

Mantık ve Hikmet alanında yazdıklarım:

8-Eskiden yaptığım yorum Havş Ğulm Yahy el-Bihr. Bu el-Havşz-zhidiyye ile ilgilidir; Bu da er-Risletl-kutbiyye ile ilgililidir; Bu da Hidyetl-ver il livil-Hd ile adını almıştır.

9-Yeni yorumum Misbhud-dc f livil-Hd.

10-Daha yeni olan yorumum Nrul-hd li hameleti livil-Hd diye adlandırılmıştır.

11-Ve dördnc yorumum Aleml-Hd ile adlandırılmıştır.

12-Halll-muğlak f bahsil-mechlil-mutlak.

13-el-Kelml-metn fi tahrril-berhn. Bu da Berahn ibtlil-lmtenh demektir.

14-Myessirul-asr f mebhasil-msennt bi' t-tekrr.    

15-el-İfdetl-hatra f bahsi nisbeti sbu ard şar.

16-et-Talkul-acb li halli hşiyetil-celli'd-devvn li mantıki't-tehzb.               

17-Tekmilet hşiyetil-vlidi'l-merhm ala'n-nefs şerhil-mcez. Tıp konusunda.           

18-Hşiye al şerhi Mull Celaluddn ed-Devvn li kitbi Tehzbil-mantık.

19-Hşiye al şerhi Mr Zhid -Muhammed Zhid el-Herev- li kitbi Tehzbil-mantık. Bir önceki gibi. 

20-Abdullah el-Yezdnin Hşiye al Şerhi Tehzbil-mantık.[2]

Munazara alanında yazdıklarım:

21-el-Hediyyetl-muhtriyye şerhu'r-Risletil-Adudiyye.

22-Hşiye al şerhi-ş-Şerfiyye,  er-Reşdiyye.  adı ile meşhurdur[3].

Trih alanında yazdıklarım:

23-Hasretl-lem bi vefti merciil-lem Rahmetli babamın hayat hikayesidir.      

24-el-Fevdl-behiyye f tercmil-Hanefiyye.                       

25-et-Talkt's-seniyye alel-Fevidi'l-behiyye.

26-Mukaddimetl-Hidye.

27-Ve Mzeyyilet'd-dirye ile adlandırılan ilave notlarıdır.

28-Mukaddimet'l-Cmii's-sağr,en-Nfiul-kebr ile adlandırılmıştır.

29-Mukaddimet's-Siye.    

30-Mukaddimet't-Talkil-mmecced. 

31-Mukaddimet Umdeti-r-riye. Bu son iki mkaddime kitapta yer almasına rağmen, başka kitaplara benzemesinden dolayı ayrı ayrı zikredilmiştir.

32-Hayru'l-amel bi zikri tercimi ulemi Ferenk Mahal.[4]

33-en-Nasbul-evfer f tercimi ulemil-mieti's-slisete aşar.

34- Başka bir risle de Tercimu's-sbikn min ulemil-Hind, Bu gurubun hepsi İnbul-hlln bi-inbi-΄ulami Hindistan ile adladırılmıştır. Şimdiye kadar da tamamlanmamıştır.[5]      

35-İbrzl-ğayy f şifil-iyy. 

36-Tezkret'-r-rşid bi reddi tebsırati'n-nkid. 

37-Tarbul-emsl bi tercimi'l-efdil.[6] 

38-Risle fi-r-ra'l-menmiyyeti'l-leti vakaat l.[7]

Fıkıh, Siyer, hadis ve başka alanında yazdıklarım:

39-el-Kavll-eşref fi'l-fethi ani'l-mushaf.

40-el-Kavll-menşr f hilli hayri'ş-şuhr. 

41-el-Kavll-mensr ile adlandırılmış olan yorumu.

42-Zecru erbbi'r-reyyn an şurbi'd-duhn. Bunu başka risalenin bir bölm haline getirip aşağıdaki şekilde adlandırılarak.

43-Tervhul-cinn bi teşrhi hkmi'd-duhn.

44-el-İnsf f hukmil-itikf.

45-el-İfsh an hukmi şehdeti'-l-mer'eti fi'r-rıd. 

46-Tuhfet't-talebe f hukmi meshi-r-rakabe. 

47-Tuhfett-tekmile ile adlandırılmış olan yorumu. 

48-Sibhatl-fikr fi'l-cehri bi'z-zikr. 

49-İhkml-kantara f ahkmil-besmele. 

50-Ğyetl-mekl fm yeteallaku bi'n-nil.     

51-Zaferul-enfl e ta΄lik.

52-el-Heyhese bi nakdil-vud' bi'l-kahkaha.

53-Hayrul-haber bi ezni hayril-beşer.

54-Refu's-sitr an keyfiyyeti idhli'l-meyyit ve tevchih ilel-kibleti fi'l-kabr.

55-Vuktl-muğtezn bi fethil-muktedn.     

56-İfdetl-hayr fi'l-istiyki bi sivkil-ğayr.

57-et-Tahkkul-acb fi't-tesvb. 

58-el-Kelmul-cell fm yetealleku bi'l-mendil.   

59-Tuhfetl-ahyr f ihyi snneti seyyidi'l-ebrr.

60-Nuhbetl-endr yorumu.

61-İkmetl-hucce al enne'l-iksra fi't-teabbud leyse bi bida.

62-el-Kelm'l-mubrem f nakdil-kavlil-muhakkiki'l-muhkem.      

63-el-Kelml-mebrr f reddi'l-kavlil-Mansr.      

64-es-Sayi'l-meşkr f reddi'l-mezhebi'l-me'sr. Bu son kitabı Men hacce ve lem yezur kabre'n-Nebiyy adlı kitaba ve dny alimlerine iftir atanlara cevaben yazılmıştır.[8]      

65-Dfiul-vesvs f eseri  ibni Abbs. 

66-Hidyetl-mutedn f fethi'l-muktedn.    

67-el-Âytl-beyyint al vucdil-enby fi't-tabakt. Bu sondan altı kitp Hint dilinde yazılmıştır.

68-Hşiyet Şerhil-Vikyeti's-suğr. Bu da Hsnl-velye bi halli Şerhi'l-Vikye adı ile adlandırılmıştır. Bu kitabı rahmetli babamdan ders gördğm esnada yazmıştım. Ve bu  Şerhul-Vkyenin eski haşiyesidir. 

69-Umdet'r-riye f halli Şerhil-Vikye. Bu da nc haşiyesidir.

70-el-Hşiyetl-kubr li Şerhil-Vikye. Bu da zerinde alıştığımız es-Siye adlı kitaptır ve bu kitap, kitaplarımın en önemlilerindendir. Bu kitapta detaylı olarak hkmleri delilleriyle ispat etmeye bağlı kaldım ve her konuda eşitli mezheplerin dayanak aldıkları hadisleri zikrettim. Bir de bu meseleleri, aralarında tercihler yaparak cevap verilmesi gerekenlere cevap vererek, reddedilmesi gerekenlere reddiye yazarak anlattım, ayrıca makama uygun feri meseleleri de zikrettim. Şimdiye kadar ezn bölmnden cemaat faslına kadar, tahret bölmnden de teyemmm faslına kadar aıkladım. Kitap bölmleri yze kadar ulaştı. Allahtan, başlamamda yardımcı olduğu gibi, bitirmemde de kolaylık göstermesini dilerim (Kitap henz bitmedi).

71-et-Talkul-mmecced al Muvattai'l-İmm Muhammed.

72-Cemul-ğurar fi'r-reddi al Nesri'd-drer. Bu alışmam, babamın ayın yarılması ile ilgili olan araştırmasına Dihli eşrflrından birinin yazdığı bir reddiyeye cevap yazılmış ve Nuzmu'd-drer olarak adlandırılmıştır.

73-Tuhfet'n-nbel f m yeteallaku bi cemati'n-nis.

74-el-Felek'd-devvr f r'yeti'l-hill bi'n-nehr.   

75-Zecr'n-ns al inkri eseri İbniAbbs.

76-el-Fulk'l-meşhn f intifi'l-mrtehen bi'l-merhn.

77-el-Ecvibet'l-fdle li'l-es'ileti'l-aşarati'l-kmile.

78-İmml-kelm fm yeteallaku bi'l-kıre halfel-imm.

79-Ve hşyelerinden Ğaysul-ğamm al havş immil-kelm. 

80-Tedvrul-felek f huslil-cemati bil-cinni ve'l-melek.

81-Nzhetl-fikr f sbhatiz-zikr. Ve bu Hediyyetl-ebrr f sbhatil-ezkrile adlandırılmıştır.

82-en-Nefha bi tahşiyeti'n-Nzhe. olarak adlandırılmış olan ta΄liki.

83-Âkmu'n-nefs f edi'l-ezkr. Farsa yazılmıştır.

84-Nefu'l-mft ve's-sil bi cemi mteferrikti'l-mesil. 

85-Mecmuatl-fetv. Ü byk ciltten oluşuyor.

86-Hşye al şerhi's-Seyyid-el-Crcn li's-Sircyye fi'l-feriz.

87-Redul-ihvn an muhdest hiri cumati Ramadn.

88-el-Kavll-czim f sukuti'l-haddi bi'n-nikhil-mahrim.

89-Yukarıdaki eserin ta΄liki.

90-el-Letiful-mstahsene adlı "Mecmut hutabi's-sene ve'l-ayd".

91-Hşiye alel-Hidye.

92-Zafarul-eman f şerhi'l-Muhtasari'l-mensb lil-Curcn fi'l-mustalah.

93-el-Asru'l-merfa fi'l-ahbri'l-mevda.

94-er-Refu ve't-tekml fi'l-cerhi ve-t-tadl.

95-Talk ale'l-Cmiis-sağr.[9]             

96-Şerhu slsiyyti'l-Buhr.

97-Derkul-merib f şe'ni Eb Talib. Henz tamamlanmamıştır

98-Tuhfetl-emcd bi zikri hayril-add. Henz tamamlanmamıştır.

Bunlar şimdiye kadar yazılan ve oğu basılmış olan kitaplarımdır. Ve inşaallah, diğerleri de basılacaktır.

Gerek yayımlanmamış, gerekse bitirilmemiş eşitli ta΄lik ve kitaplarıma gelince, onların sayısı oktur. Tamamlanmışların bitmesi iin alışıyorum. Allahın bana başlamamda olduğu gibi, bitirmemde de yardımcı olmasını dilerim.

99-el-Merif bim f havş Şerhi'l-Mevkif.

100-Deful-kell an tullbi Talktil-keml ale'l-Hevşi'z-zhidiyyeti'l-mteallika bi Şerhi't-Tehzib li'l-cell.[10]     

101-Talkul-hamil al Havşi'z-zhid al Şerhil-Heykil.

102-Hşiyet Bedi'-l-mzn.          

103-Tuhfet's-sikt f tefdulu'l-luğt isimli "Tafdli'l-luğt baduh al  bad" risalesi.

104-Tabsirtl-besir f marifetil-evhir adlı risale.          

105-Tercumi fudalil-Hind adlı risale.

106-el-Ehadsul-muştehira adlı risale.[11] 

107-ez-Zecr anil-gıybe adlı risale.

Ders kitaplarına da birok aıklama ve ilaveler ekledim. Bunların hepsi Rabbimin bana ihsanıdır.

Kitaplarımın hsn kabul görmesi, hem öğrenciler hem de uzmanlar tarafından övlmesi, yaygın bir kullanım alanı ve şöhret bulması, derken değerli insanların uzak şehirlerden ve lkelerden onlara yönelmelerinden dolayı daima Allaha şkrediyorum. İnatı, kıskan ve erdemli insanlar topluluğundan kovulmuş kişiler dışında kimse onları kötlememiştir. Bu haseti, ziyankr, tutucu ve uyumsuz insanlara gelince, Felak sresinde ifadesini bulan sıkıntı ve endişeler onlara yeter.

            Allahtan, şefaat yetkisini verdiği peygamberini vesile kılarak, korku saygı ve itenlikle yalvararak dilerim ki, btn eserlerimi yazma niyetimi sadece onun rızasını kazanmaya adanmış halis bir niyet kılsın, kullarını onlardan yararlandırsın, cenneti kazanmamda bir sebep kılsın, beni ayağımın kaymasından ve yanılgıdan, kalemimin şaşmasından ve bozulmasından korusun.

            Allahın bana ltuflarından biri de şudur: O, ilim sevgisini kalbime aşıladı, makam sevgisini benden uzaklaştırdı. Hatta allame babam meknı cennet olsun, Dekin bölgesindeki Haydarabadta vefatı esnasında kadılık görevinde bulunuyordu. Btn dostlar, hakimlik görevini tercih etmem hususunda ısrar ettiler. Ben bu işin manevi sorumluluğunun byklğnn  yanı sıra, hocalık ve eser verme faaliyetimi aksatacağını dşnerek, şiddetle kaındım ve az ile yetinip oğu bıraktım. Allah, söylediklerimizin şahididir.

            Allah ruhuma Hadise ve Hadis fıkhına yönelik bir eğilim koydu. Ayet veya hadislerden bir delil bulamadığım hibir konuya tam olarak gvenmem. Aık ve sahih bir hadise muhalif bir fıkhi hkm terk eder, bu hkm veren mctehitleri mazur sayar, hatta bununla sevap kazandığını da kabul ederim. Ancak ben srye benzeyen avam tabakasının kafasını karıştıranlardan değilim; Aksine, insanlarla akıllarına göre konuşurum. İşte bu hususlar da Yce Allahın bana ltfettiği özelliklerimdendir.

            Akl ilimlerden ok nakl ilimlerle uğraşma özelliğim de Cenab-ı Allahın bana bahşettiği nimetlerden biridir. Nakl ilimlerde, özellikle Hadis ve Hadis fıkhında ders ve eser vermekten aldığım hazzı ve duyduğum mutluluğu diğerlerinde bulamadım.

            Allah, ltf ile ifratla tefrit arasında bir yol izleyen bir kulu olmamı nasip etti. Fikirlerin atıştığı bir konu önme geldiğinde daima o konudaki orta yol bana ilham edilmiştir. Şer΄ delillerle atışsa bile fakihlerin görşlerini bırakmayacak şekilde salt taklit yolunu seenlerden olmadığım gibi, onları sulayıp, fıkhı tmyle terk edenlerden de değilim.

            Yine Yce Allah bana öyle bir özellik verdi ki, bu sayede ryalarım ıkar. Hibir olay olmaz ki, ben onu ryamda ya aıka ya da işaret yoluyla haber almış olmayayım. Ryamda Hz. Eb Bekir, Osman, İbn Abbas, Fatıma, Ayşe, Ümmu Habibe ve Muviyeyi (Allah hepsinden razı olsun) ziyaret; İmam Malik, Şemseddin es-Sehv, Celaleddin es-Suyut ve diğer imamlar ve limlerle de görşmek şerefine nail oldum. Bu şekilde onlardan aldığım bilgi ve feyizler başlı başına bir risaleyi doldurmuştur.

Allah bana, lim olan babamla birlikte, 1279da Beytl-Harama haccetmeyi nasip etti. Recep ayında, Haydarbaddan yola ıktık, Şaban ayında, Bombay şehrinden uağa bindik, Ramazanın başında Hudeydeye ulaştık. Orada on gn kaldık, rahmetli babam oradan değerli kitaplar satın aldı. Oradan havalandıktan sonra hava şartları kötleşti ve fırtınaya yakalandık, Ciddeye inmemiz mmkn olmadı, Lise mecburi iniş yaptık. Oradan kara yolu ile dört gnde Mekkeye ulaştık. Oraya vardığımızda Ramazanın bitimine on gn kalmıştı. Hac merasiminin edasını bekledik. Zilhicce ayının bitimine on gn kala Medineye hareket ettik, 1280 yılı Muharrem ayının ikinci gnnde vardık ve orada sekiz gn kaldık. Aşure gnnde yola ıktık, Mekkeye döndk, orada sefer ayının onuncu gnne kadar kaldık. Sonra Ciddeye utuk. Rebiul-evvelın  ikinci on gn ierisinde Bombaya ulaştık.  Cemaziyelevvel ayının ilk gnlerinde Haydarabada geldik.

            Geen sene yani 1292nin sonlarında ikinci kez, Beytullahil-Harama hac şerefine nail oldum. On beş Şevval da Haydarabada gittik. Oradan ayın yirmi birinde otobse bindik. Zilkadenin beşinde Ciddeye, onunda da Mekkeye ulaştık. Hac merasimini eda ettikten sonra, Cuma gn, Zilhicce ayının yirmi birinde Medineye hareket ettik. 5 Muharremde oraya ulaştık ve orada on gn kaldık. Ayın on beşinde Mekkeye döndk. Orada birka gn kaldık. Sonra Ciddeye, oradan da Saferin sekizinde otobse bindik, ayın yirmi birinde sağ salim Bombaya ulaştık.

            Memleketimde iki sene kalayım diye Haydarabaddaki vazifemden emekliye ayrıldım[12] . Bombaydan yola ıkarak  Rebiulevvel ayının beşinde  memlekete vardım. Allahtan dilediğim, defalarca Kabeye gitmeyi, sonunda da Medinede vefat etmeyi nasip etmesidir.

            Şafi mezhebinin Mekke mfts, hl hayatta olan ve Mekkede hocalık yapan dhi fıkıhı, kamil insan Şeyh Ahmet b. Zeyn Dahlandan, Zilka΄de-1279h. tarihinde İmam Mergnninin el-Hidye kitabının tm isnadları hakkında icazet aldım. Bu zat hocalarından aldığı btn ilimlerde de aynı şekilde bana icazet verdi ve bana Salih Gen ( ) unvanını layık görd. O, el-Hidyenin tm isnadlarında bir ok kanaldan icazet sahibi idi. Şimdi aşağıda bu isnadları sıralayalım.

Mısırda el-Cami΄ul-Ezherde hoca olan Şafi Allme Şeyh Osman ed-Dimyati b. Merhum Şeyh Hasan ed-Dimyati, ed-Drar-s-Seniyye fima ΄al minel-esndiş-Şenevniyye adlı katalogunda, mselsel olarak sabit olduğu zere, yine el-Cami΄ul-Ezherde hoca olan Şeyh, Muhammed b. Şeyh Ali b. Şeyh Mensur Eş-Şenevnden ve katalogunda ve senet kitabında el-Hidye sahibine merfu olarak bağlanmak suretiyle aıklandığı zere Emir, Allame, Şeyh Ebu Muhammed Muhammed b. Muhammedden almıştır.

Bir diğer kanal şöyledir: Mselsel olarak senedinin risalesinde sabit olduğu zere Allme, Şeyh Abdurrahman b. Şeyh imam Muhammed b. Şeyh Abdurrahman el-Kuzber ed-Dimeşkden almıştır.

 Ayrıca, Medricul-İsnadda kayıtlı olduğu zere, Şeyh Ebu Ali Muhammed el-Umarden, o da Mekkede ikamet eden muhaddislerin imamı ΄Umar b. Abdulkerim b. Abdurresulden almıştır.

            Ayrıca bana, -Allah kıyamete kadar gölgesini stmzden eksik etmesin-değerli babam imam şeyh, 1284 senesinde vefat eden, Mekkede reislmderrisn, şeyhul-ulema olan Ömer el-Hanefnin hocası Cemal b. Abdullahdan, o da merhum Şeyh Abdullah es-Serrc ve Mescidi Nebevde mderris olan Şafii Şeyh Muhammed b. Muhammed el-Garbden, şeyh Abdulgani ed-Dihlivden, o da Hasru-ş-Şrid adlı indeksinde belirtildiği zere Medinede Muhaddis olan Allme Şeyh Muhammed ΄Âbid es-Sind ve diğer şeyhlerden almıştır. Allah onları bağışlasın ve cennetine koysun.

            Allme babam -Allah onu başımızdan eksik etmesin-el-Hidyenin son iki cildini, yani kitabul-buy΄dan sonuna kadarki kısmını, Allah onu zntlerden korusun,  amcası örnek şeyh, mft Muhammed Yusuftan okudu. O da hocası olan, babasının dedesi, Bahrul-΄ulm vel-ch Mevlna, merhum Mft Muhammed Zuhurullah el-Lekneviden, o da babası, ezeli feyze mazhar olan Mevlana Merhum Muhammed Veliden okudu. O el-Hidyeyi dedesinin kardeşi olan, muhakkiklerin şeyhi  Mevlana Nizamul-Mille ve-d-Dinden, o da babası Senedul-kmilin ve kudvetl-rifin Mevlna Şeyh  Kutbuddin eş-Şehid el-Leknevi es-Sihaluliden rivayet etmiştir. Her tarafta tanınan meşhur bir zat olmasından dolayı  bu Sihalulyi anlatmaya gerek yoktur.

Bir ok byk hoca ve faziletli alim, aralarında İmam Muhammedin Muvattasınında yer aldığı btn hadis kitaplarından, akli ve nakli ilimlerle, usul ve fur΄a ait btn eserlerden bana icazet verdiler.

Onlardan merhum babam, Haremeyn-i Şerifeyn alimleri ve diğer hocalardan kendisine intikal eden ilimlerde  vefat etmeden bir ay önce bana icazet vermiştir. Bana verdiği bu icazet, babamın şu zatlardan aldığı icazetleri de kapsamaktadır: Mekkede şeyhulislam olan Mevlana Şeyh Cemal el-Hanef, Mekkede Şafii mfts olan Mevlana es-Seyyid Ahmed b. Zeyn Dahlan, Mescid-i Nebevide mderris olan Mevlana Şeyh Muhammed b. Muhammed el-Ğarb eş-Şafi, Medineye yerleşmiş olan ve  h. 6 muharrem 1296da vefat eden Mevlana Şeyh Abdulgan Eb Sa΄id el-Mceddid, Mevlana Şeyh Ali Melik Başli el-Harr el-Meden, Şeyh Abdul-aziz ed-Dihlivinin talebelerinden, 1276 Ramazanında vefat eden Mevlana Hseyin Ahmet el-Muhaddis el-Melihabd. Ayrıca icazetnamelerde ve ktk defterlerinde yazılı olduğu zere bunların hocaları ve talebelerinden biroklarının babama verdikleri icazetleri  ben de babamdan aldım.

            Bunlara ilaveten 1279 yılında babamla birlikte hac ibadetini eda ederken Mevlana es-Seyyid Ahmed Dahlanla mşerref olunca hocalarından aldığı icazeti aracısız, direk olarak bana verdi. h.1280 Muharreminin başlarında Medineye vardığımda Delilul-Hayrt  muellifi Mevlana eş-Şeyh Ali el-Harr el-Meden bana bu eserden vasıtasız olarak icazet verdi. Mevlana şeyh Abdulgan[13] ile 1293 Muharremi başlarında ikinci kez görşme şerefine nail olduğumda ondan icazet istemek kısmet olmadı. Memlekete varınca, ona icazet vermesi iin bir mektup yazdım. Bana, şeyh Mevlana Muhammed İshak ve şeyh Mahsusullah b. Mevlana Refiuddin ve Medinenin Muhaddisi, Hasruş-şrid mellifi Mevlana Şeyh Âbid es-Sind ve eş-Şeyh İsmail Efendi ve babası Mevlana eş-Şeyh Ebu Sa΄id el-Muceddididen aldığı icazetnameleri kapsayan bir icazetname yazarak mektupla bana  gönderdi.

            Bir de 1295de vefat eden, Hanbelilerin Mekke mfts Mevlana Muhammed b. Abdullah b. Humeyd ile Zilkade 1292de karşılaştım. Bana 1293te Es-Seyid Muhammed b. Ali es-Sensden, onun da el-Buduruş-Şarika fi isbat sdetina el-Megriba vel-Meşrika kitabında kayıtlı olduğu zere, hocalarından es-Seyid Muhammed el-Ehdal, Bağdat mfts ve Ruhul-ma΄ani[14] tefsirinin sahibi olan es-Seyid Mahmud el-Alsden ve diğer alimlerden aldığı icazetleri kapsayan bir icazetname yolladı.

               Hocalarımın ve hocalarımın hocalarının senetlerinin ayrıntıları hususu  İnbaul Hullan bi-enbi ΄ulemai Hindistan adlı risalemde yer alacaktır. Allah bitirmeyi nasip etsin.

            Btn bunlar Rabbimin bana ltfettiği nimetleri olup,  bunları Allahın nimetini ortaya koymak iin yazdım, övnmek iin değil. Kabirde ve mahşer gnnde başına ne geleceğini bilmeyen kişi nasıl övnebilir! Allah bana sayısız nimet bağışladı, bana nice faziletler ihsan etti. En byk hamd ile Ona hamd ediyor, daima şkrediyorum.

            Ey yardım ve ltuf yağmurlarını zerimize yağdıran, fazl- kerem deryalarına bizi gark eden Allahım! Beni dini ihya eden mceddidlerden, Şer΄i mbni destekleyen, bidatilerin köklerini kazıyan, doğru yolda ilerleyenlerin izgisinden gidenlerden eyle. Mahlukatına vadettiğin zere btn yaşamım boyunca, eksiksiz bir gönl rahatlığıyla araştırma, ders verme, kitap yazma, fetva verme faaliyetleriyle uğraşmamı nasip eyle. Allahım! Eserlerimin her tarafta tanınmasını, kmil insanların onlardan istifade etmesini sağlaman, sonumu salihlerin sonu gibi hayırlı bir son kılman, beni nebiler ve sıddıklar grubuyla haşretmen, emniyet iinde olacaklarla birlikte sorgusuz sualsiz cennetine dahil etmen iin sana yalvarıyorum. Allahım! Beni ve btn mslmanları bağışla. Alemlerin Rabbi Allaha hamd, elisi Muhammede, ailesine, btn dost ve arkadaşlarına salat ve selam ile duamızı noktalıyoruz.

Burada duruma uygun dşen son sözmz de söyleyerek bitirelim. Bu eser  h. 1297 yılı Zilhicce ayının yirmi ikisi Perşembe gn bitirilmiştir. Eser sahibine en gzel dua ve dileklerimle.

 

 

 


* Bu makale, Abdulfetth Ebu Ğuddenin, Tahkikini yaptığı, İmam Ebul-Hasent M. Abdulhayy el-Leknev (d: 1264, ö: 1304 h)nin  er-Ref vet-tekmle fil-cerh vet-tadlin 1987 tarihli, Halep baskısı, adlı eserin girişinde, 18-33 sayfaları arasında yayımlanmıştır. Yazar, biyografisini kendi anlatmıştır. Burada İmam Leknevnin hayat hikayesi en-Nfiul-kebr limen yutliul-Cmias-sağr, et-Talkul-mmecced al muvattail-İmam Muhammed, es-Siye fi keşfi m f Şerhil-Vikye, Umdetr-riye fi halli Şerhil-Vikye, ve et-Talkts-seniyye alal-Fevidil-behiyye ve Mukaddimetl-hidye adlı eserlerinin mukaddimelerinden yararlanılarak hazırlanmıştır.

** Okutman., Gazi Üniv. Çorum İlahiyat Fak., e-mail: nizamettin955@hotmail.com

 

 

[1] Cim ve kf harfleri, Farsa harflerle yazılmıştır.

[2] Abdulfettah Ebu Ğudde diyor ki: Yazar, bu haşiyeyi kendi biyografisinde zikretmemiştir, ben tercmemenin tam olması iin bu haşiyeleri ekledim. Başka eklemeler de yerinde zikredilecektir.

[3] Yazarın, kendi biyografisinde zikretmediklerindendir.

[4] Mellif el-İmam Abdulhayy'ın öğrencisi ve bazı şeyhlerimin şeyhi olan, Allme Muhammed Abdulbk el-Eyyub el-Ensr el-Leknev ve'l-Meden'nin, "el-Menhil's-selsele fi'l-ehdsi'l-mselsele" adlı kitabının sonunda belirtildiği gibi "Takmile li kitbi hayri'l-amel bi zikri tercimi ulemi Ferenk Mahal adlı bir kitabı ile  Bereketl-mel f ehli Ferenk Mahal adlı kitabı vardır. s., 229.

[5] Abdulfettah diyor ki: Hindistandaki Alimler Konseyi'nin ağrısı zerine, 8 Recep 1399 salı gn Leknev şehrini dördnc ziyaretimde, Şeyh İmam Abdulhay'ın vefatına kadar ikamet ettiği evini ziyaret ettim, ve onun evine yakın oturan bazı aile fertlerini de ziyaret ettim. Onun akrabalarından biri olan el-Alme el-Fdıl eş-Şeyh Muhammed Rıza -Allah onu korusun ve gözetsin- bana yukarda adı geen kitabın ncs mstakil ve fazla hacimli olmayan mellif Abdulhayy'ın kendi elyazısıyla yazılmış "Teracim'l-ulemi's-sbikne mine'l-Hind" adlı bir risale gösterdi

                Şeyh Muhammed Rız bana: Bu kitabın ikincisi olan en-Nasb'l-evfer.... adlı kitabın kaybolduğunu ve kimsenin onun hakkında bir şey bilmediğini ve mellifin öğrencisi Şeyh Muhammed Abdulbk el-Ensr el-Leknev ve'l-Meden'nin tamamladığı Hayrul-amel bi zikri tercimi ulemi Ferenk Mahal adlı birici kitabın ise, Şeyh Muhammed Abdulbk el-Ensr vefat edince, el yazması olan bu kitabın şu an Karai'de ikamet eden Şeyh Ceml Miy'ya getiğini haber verdi.

[6] Abdulfettah Ebu Ğudde şöyle diyor: Bu eser, mellifin  zikretmediklerindendir. Mellif eserinin ön söznde şöyle diyor: "Bu risaleyi, iki bölme ayırdım. Birinci bölm, öncelikle eşitli mezhep sahibi alimlerin biyografileri, daha sonrada bu alimlerin eserlerini iermektedir. Bu bölmde en ok Hanefi alimlerini zikrettik. İkinci bölm de ise, öncelikle meşhur eserlerinin durumlarını ve özelliklerinin şerhini, daha sonra bu eserlerin melliflerinin biyoğrafilerini iermektedir. Sonra bu iki bölm ayrı iki kitap haline getirme imkanını buldum. Birincisi daha önce ifade ettiğimiz gibi "Tarbu'l-emsil" adını taşımaktadır. Bu kitap tamamlandıktan sonra ikincisini gözden geirdim ve "Ferhat'l-mderrisn bi zikri'l-mellefti ve'l-mellifn" adını verdim". Mellif, Tarbul-emsil adlı eserini, vefatından bir sene önce, 3 Sefer 1303 Çarşamba gn tamamlamıştır.

[7] Bu eserden en-Nfiul-kebr adlı eserinde bahsetmiştir.

[8] O, eş-Şeyh Muhammed Beşr es-Sehsevndir. Daha sonra, Abdulhayy el-Hasen en-Nedv'nin kaleminden,  s. 38 de mellifin biyoğrafisinde zikredilecektir.

[9] Bu dokuz kitap, yazarın kendi biyografisinden bahsederken zikretmediklerindendir. Bunları ben ilave ettim. Onuncu kitabı da yazarın "el-Fevid'l-behiyye" adlı kitabının 179. sayfasından ilave ettim. Yazar, bu kitabı Muhammed b. Abdullah b. el-Msenn el-Basr'nin biyoğrafisinde zikretmiştir. On birinci ve on ikinci kitapları ise, yazarın öğrencisi Muhammed Hafzullah'ın, hocasının biyoğrafisini verdiği yerden ilave ettim. Bu konu daha sonra s. 34 te mukaddimenin sonunda yorum olarak zikredilecektir.

[10] Bu eser, 19 numaralı kitabın aynısı olabilir.

[11] Bu kitap el-Asrul-merfua fi'l-ahbri'l-mevdua adı ile basılmış olabilir.

 

[12] Memleketi Leknev'de yerleşmek iin, orada vazifeden emekliye ayrıldı. 

[13] O, babasının senedinde, el-Mceddid el-Sabık olarak geiyor.

[14] Bu kitap, et-Talkul-mmecced adlı kitapta Ruhul-beyn olarak geiyor. 

 

 
 

Web Siteme Hoş Geldiniz!

اهلاً وسهلاً لزيارتكم موقعنا

 

Copyright 2006
Nizamettin İBRAHİMOĞLU